«خُروج دابةالارض» به معناي بيرون آمدن جنبندة زمين‏است. اين‏پديده، هم در روايات شيعه و هم در روايات اهل سنّت، مورد اشاره قرار گرفته و از آن به عنوان «اَشراط السّاعة» و يكي از نشانه‏هاي نزديك شدن قيامت ياد شده است.
پيامبر اسلام (صلي الله عليه و آله و سلم)، فرمود:
ناگزير، ده چيز پيش از قيامت رخ خواهد داد: سفياني، دجّال، دود، دابه، خروج قائم، طلوع خورشيد از مغربش، نزول عيسي‌ بــن مريم، خســف بــه مشرق، خسف به جزيرةالعرب و آتشي كه از قعر عدن خارج مي‏شود و مردم را به سوي محشر مي‏برد.
 

آنچه اين اتفاق را نزد شيعه مهم ساخته، رواياتي است كه از «خروج دابــةالارض» بــه عنــوان رجعــت اميرمؤمنان علي (عليه السلام) ياد كرده است. امام باقر (عليه السلام)فرمود: امام علي (عليه السلام)پس از ذكر اوصاف خود، فرمود:
… من، همان جنبنده‏اي هستم كه با مردم سخن مي‏گويد….
دربارة ماهيت دابه و چگونگي خروج او ـ به‌ويژه ميان اهل سنّت ـ سخن‏هاي فراواني گفته و گمانه‌هاي بسيــاري زده شــده است. بــرخـي نوشته‌اند:
دابه، به معناي جنبنده و ارض به معناي زمين است. بر خلاف آنچه برخي مي‏پندارند، دابه فقط به جنبندگان غيرانسان اطلاق نمي‏شود؛ بلكه مفهوم وسيعي دارد كه انسان‏ها را نيز در بر مي‌گيرد؛ چنان كه در آيه 6 سوره «هود» مي‏خوانيم:
«وَما مِنْ دَابَّةٍ فِي الاَرْضِ اِلاَّ عَلَي اللَّهِ رِزْقُها… »
هيچ جنبنده‏اي در زمين نيست مگر اين‌كه روزي او بر خدا است.
در بارة تطبيق اين كلمه، بناي قرآن بر اجمال و ابهام بوده و تنها وصفي كه براي آن ذكر كرده اين است كه با مردم سخن مي‏گويد و افراد بي‌ايمان را اجمالاً مشخص مي‏كند؛ ولي در روايات اسلامي و سخنان مفسران، بحث‏هاي فراواني در اين زمينه ديده مي‏شود. در يك جمع‌بندي مي‏توان آن را در دو تفسير خلاصه كرد:
1. گروهي، آن را يك موجود جاندار و جنبندة غيرعادي از غير جنس انسان، با شكل عجيب دانسته‏اند و براي آن عجايبي نقل كرده‏اند كه شبيه خارق عادات و معجزه انبيا است. اين جنبنده در آخِرالزمان ظاهر مي‏شود و از كفر و ايمان سخن مي‏گويد و منافقان را رسوا مي‏سازد و بر آن‌ها علامت مي‏نهد.
2. جمعي ديگر به پيروي از روايات پرشماري كه در اين زمينه وارد شده، او را يك انسان مي‏دانند؛ يك انسان فوق‏العاده، يك انسان متحرك و جنبنده و فعال كه يكي از كارهاي اصلي‏اش جدا ساختن صفوف مسلمين از كفار و منافقان و علامت‌گذاري آنان است. حتي از بعضي روايات استفاده مي‏شود كه عصاي موسي و خاتم سليمان، با او است. مي‏دانيم عصاي موسي، رمز قدرت و اعجاز، و خاتم سليمان رمز حكومت و سلطه الهي است؛ بنابراين او يك انسان قدرتمند و افشاگر است.
در روايات فراواني دابة الارض بر شخص اميرمؤمنان علي (عليه السلام) تطبيق شده است. در تفسير علي‌ بن ابراهيم از امام صادق (عليه السلام) آمده است: مردي به عمار ياسر گفت: «آيه‏اي در قرآن است كه فكر مرا پريشان ساخته و مرا در شك انداخته است.» عمار گفت: «كدام آيه؟» گفت: «آية «وَاِذا وَقَعَ القَوْلُ عَلَيْهِمْ اَخْرَجْنا لَهُمْ دابَةً مِنَ الاَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ…»، ايــن كــدام جنبنــده است؟» عمار گفت: «به خدا سوگند! روي زمين نمي‏نشينم، غذا نمي‏خورم و آبي نمي‏نوشم، تا دابةُالاَرْض را به تو نشان دهم.» پس همراه آن مرد خدمت حضرت علي (عليه السلام) آمد؛ در حالي كه حضرت غذا مي‏خورد. هنگامي كه چشم امام (عليه السلام) به عمار افتاد، فرمود: «بيا.» عمار آمد و نشست و با امام (عليه السلام) غذا خورد.
آن مرد سخت در تعجّب فرو رفت و ناباورانه به اين صحنه نگريست؛ چرا كه عمار به او قول داده بود و قسم خورده بود تا به وعده‏اش وفا نكند، غذا نخورد. گويي قول و قسم خود را فراموش كرده است.
هنگامي كه عمار برخاست و با حضرت علي (عليه السلام) خداحافظي كرد، آن مرد رو به او كرد و گفت: «عجيب است! تو سوگند ياد كردي كه غذا نخوري و آب ننوشي و بر زمين ننشيني، مگر اين‌كه «دابةالارض» را به من نشان دهي.» عمار در پاسخ گفت: «من او را به تو نشان دادم اگر فهميدي.»